"Bulgularımız, kimyagerlerin daha önce erişilemez olarak gördüğü mekanistik yollara dayalı yeni asimetrik dönüşümlerin önünü açıyor."

Kimya Fakültesi'nden araştırmacılar, Nature Chemistry degisinde (6 Ocak) yayımlanan bir makalede, 80 yıllık bir kimyasal bilmecenin sırrını çözmenin anahtarını buldular; bu bulgu, ilaç üretimi gibi hassas kimyasal süreçler için önemli sonuçlar doğurabilir. 

Kiral moleküller asimetriktir veya ayna görüntüsüyle üst üste getirilemezler. Her iki taraf da farklıdır ve "sağ el" ve "sol el" formlarında bulunur. Genellikle bu "el" formlarından sadece biri istenen kimyasal veya biyolojik aktiviteye sahipken, diğeri istenmeyen yan etkilere neden olabilir. 

Araştırmacılar, laboratuvar deneyleri ve kuantum kimyası hesaplamalarının bir kombinasyonunu kullanarak, ilaç üretimi veya gelişmiş malzemelerde kullanılanlar gibi seçici kimyasal reaksiyonların tasarımını etkileyecek olan, '[1,2]-Wittig yeniden düzenlemesi' olarak bilinen, son derece zor bir kimyasal sürecin el yönünü kontrol etmenin yeni bir yolunu keşfettiler.  

80 yıldan fazla bir süre önce ilk kez keşfedilen bu süreç, bir molekül içindeki atomları seçici olarak yeniden düzenler, ancak geleneksel olarak kontrol edilmesi çok öngörülemez olduğu için kullanımı neredeyse imkansız kabul edilmiştir. 

Ancak, St Andrews'tan araştırmacılar, Bath Üniversitesi'ndeki meslektaşlarıyla birlikte çalışarak, bir katalizörün önce molekülü, 'el yönünü' belirleyen asimetrik bir yeniden düzenlemeye yönlendirdiğini, ardından moleküler kiraliteyi koruyan daha önce bilinmeyen bir moleküler yeniden düzenlemenin gerçekleştiğini keşfettiler. 

Makalenin baş yazarı, St Andrews Üniversitesi'nden Profesör Andrew Smith şunları söyledi: "Bu keşif, yeniden düzenleme reaksiyonlarında stereokimyayı anlama ve kontrol etme biçimimizde temel bir değişimi temsil ediyor." 

Bath Üniversitesi'nden eş lider Dr. Matthew Grayson şunları ekledi: "Bulgularımız, kimyagerlerin daha önce erişilemez olarak gördüğü mekanistik yollara dayalı yeni asimetrik dönüşümlerin önünü açıyor." 

Bu keşif, yeni ilaçlardan gelişmiş malzemelere kadar uzanan uygulamalarla, tek yönlü karmaşık moleküllerin daha hızlı, daha temiz ve daha seçici bir şekilde üretilmesinin önünü açacaktır.

KAYNAK: https://www.chemeurope.com/en/news/1187860/scientists-discover-molecular-reshuffle-and-crack-an-80-year-old-conundrum.html